Coraz więcej osób ma problemy ze wzrokiem. Jedną z przyczyn jest zwyrodnienie plamki żółtej. Początkowo choroba przebiega bezobjawowo, ale jej konsekwencje mogą być drastyczne.

Zwyrodnienie plamki żółtej (AMD) jest chorobą oka, związaną z uszkodzeniem plamki żółtej – najważniejszego miejsca na siatkówce oka, które odpowiada za ostrość wzroku i tzw. widzenie centralne. To właśnie dzięki plamce żółtej nasze oko rozróżnia drobne szczegóły, co z kolei umożliwia nam wykonywanie codziennych czynności, takich jak czytanie czy prowadzenie samochodu.
AMD jest cały czas mało znaną chorobą, mimo że dotyczy ogromnej liczby pacjentów, głównie w starszym wieku, i należy do najczęstszych przyczyn ślepoty wśród osób po 65. roku życia. Początek choroby przebiega często bezobjawowo, a jej konsekwencja – utrata wzroku, jest drastycznym pogorszeniem jakości życia.

Postacie AMD

Wyróżniamy dwie postacie choroby: suchą (zanikową) i mokrą (wysiękową). Postać sucha jest częstsza, dotyczy 80-90 proc. przypadków i charakteryzuje się łagodniejszym przebiegiem. W badaniu dna oka można wówczas zaobserwować typowe drobne złogi (tzw. druzy), które z czasem przechodzą w rozległe zaniki siatkówkowo-naczyniowe. Objawy narastają stopniowo, utrata wzroku może nastąpić na przestrzeni miesięcy lub lat.
Postać wysiękowa występuje rzadziej, jednak zwykle ma bardziej agresywny przebieg. W skrajnych przypadkach może doprowadzić do ślepoty nawet w ciągu kilku dni. Przyczyną tak szkodliwych zmian w siatkówce jest tworzenie się nieprawidłowych naczyń krwionośnych, które tworzą tzw. błonę podsiatkówkową. Na dnie oka widoczne są przesięki i krwotoki, a w końcowym stadium tworzą się blizny i trwałe uszkodzenia siatkówki.

Objawy

Głównym objawem zwyrodnienia plamki żółtej jest pogorszenie widzenia, zauważalne zwłaszcza przy czytaniu. Pogorszeniu ostrości wzroku towarzyszą zniekształcenia obrazu, np. widzenie linii prostych jako faliste lub metamorfopsje wzrokowe, czyli powiększanie lub pomniejszanie widzianych przedmiotów. Występują również problemy w widzeniu barwnym – kolory zdają się mniej wysycone, trudniejsze do rozróżnienia, a kontury stają się niewyraźne. Typowym objawem jest też pojawienie się tzw. mroczka centralnego, czyli ciemnej plamy w centrum pola widzenia. Większość z tych symptomów można zauważyć wykonując prosty test Amslera (patrz rysunek).

Przyczyny

Bezpośrednie przyczyny choroby nie są znane, jednak na podstawie dotychczasowych badań wiadomo, że ma ona podłoże genetyczno-środowiskowe. Najważniejszym czynnikiem ryzyka jest wiek, ponieważ – według badań przeprowadzonych w krajach rozwiniętych – choroba dotyczy 5-10 proc. osób w wieku 65-75 lat i 20-30 proc. osób w wieku ponad 75 lat. Wiadomo również, że członkowie rodzin, w których wystąpiło AMD, są bardziej narażeni na zachorowanie w przyszłości. Naukowcy odkryli już kilka mutacji genetycznych, które mogą być odpowiedzialne za rozwój zwyrodnienia plamki żółtej, a ostatnio wskazuje się na konkretny gen mający bezpośredni związek z AMD.
Do ważnych czynników ryzyka należą również płeć, rasa, a także kolor oczu. Częściej zapadają na tę chorobę kobiety, ludzie rasy białej oraz osoby o niebieskich oczach. Te dwa ostatnie tłumaczy się ochronnym działaniem melaniny.
Oprócz powyższych czynników ryzyka, na które nie ma mamy wpływu, występują też inne, zależne od stylu życia. Palenie tytoniu, nadciśnienie tętnicze, otyłość, niewłaściwa dieta sprawiają, że ryzyko wystąpienia AMD wzrasta wielokrotnie.

Diagnoza

Chorobę można zdiagnozować podczas zwykłego badania okulistycznego, dlatego tak ważne jest regularne kontrolowanie wzroku po skończeniu 50. roku życia. Najważniejszymi badaniami we wstępnej diagnostyce są badanie ostrości wzroku oraz badanie dna oka z wykonaniem kolorowych zdjęć. Pomocny jest również prosty test Amslera. Badaniami dodatkowymi stosowanymi w przypadku AMD, umożliwiającymi określenie stadium choroby i wybór metody leczenia, są nieinwazyjne badanie OCT (tomografia oka) i angiografia fluorosceinowa z użyciem kontrastu wstrzykiwanego dożylnie.

Jak walczyć z AMD?

Metod leczenia jest kilka, w zależności od stopnia zaawansowania i typu zwyrodnienia. Większość z nich stosuje się jednak tylko w typie wysiękowym choroby i w początkowym jej stadium. Terapia w tym przypadku skierowana jest przede wszystkim przeciwko procesowi powstawania nowych, nieprawidłowych naczyń pod siatkówką oka. Dostępne są preparaty farmakologiczne lub techniki z użyciem lasera.

W postaci suchej AMD najważniejsza jest modyfikacja stylu życia, diety oraz stosowanie leków poprawiających ukrwienie. Trwają intensywne badania nad nowymi metodami leczenia m.in. z użyciem komórek macierzystych. 

Zapobieganie

Działania profilaktyczne polegają przede wszystkim na zadbaniu o zdrowy styl życia. Najważniejsze są: rezygnacja z palenia papierosów, nienadużywanie alkoholu, a także regularny wysiłek fizyczny. Ważna jest też dieta. Powinna być ona bogata w antyoksydanty (takie jak cynk, selen, witaminy C i E) oraz betakarotenoidy (zwłaszcza luteinę i zeaksantynę). Poza tym ważnymi mikroelementami są.
Zaleca się również spożywanie tłustych ryb morskich będących źródłem wielonienasyconych kwasów tłuszczowych z grupy omega-3.
Równie ważne są warzywa i owoce, np. borówki, pomarańcze, szpinak, żółta i zielona papryka.
Trudno dostarczyć wraz z dietą odpowiednie ilości wymienionych składników. Dlatego warto sięgać po suplementy diety o optymalnym składzie. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, czy zawierają one wysokie dawki luteiny i zeaksantynę, czyli barwniki o działaniu ochronnym dla oka. Ważnymi składnikami są także antyoksydanty (witaminy C i E, selen, cynk, miedź) oraz kwasy z grupy omega-3. Kwas DHA ogranicza odkładanie się toksycznych substancji sprzyjających powstawaniu AMD. Na ostrość widzenia pozytywnie wpływa także ekstrakt z borówki, gdyż poprawia on mikrokrążenie w siatkówce oka. (red.)

K. Gawińska,
Manager Apteki nr2/10 03.2010